De grote uitdaging in de energietransitie is om met minder energie gezonde en vitale gewassen te blijven telen. In het verleden werd het gewas standaard geactiveerd met het verhogen van de buistemperatuur, maar die warmte wordt niet goedkoper en de trend is dat het in de toekomst – net als CO2 – alleen maar duurder zal worden. Er is een andere manier om meer luchtbeweging in de kas te brengen, namelijk met het energiezuinige ClimaFlow ventilatiesysteem. In combinatie met een dubbel scherm biedt het telers kansen om minder vaak te kieren met behoud van een vitale plant.

Van horizontaal naar verticaal

Horizontaal ventileren werd van oudsher toegepast om temperatuur ongelijkheden in kassen op te lossen, zegt Joris Vermonden. “Vooral in de wat lagere kassen kan dat zinvol zijn, omdat ze niet zo goed geïsoleerde gevels hebben of een ongelijke aanvoer van warmte via verdeelstukken of ringleidingen. We zijn echter steeds hogere kassen gaan bouwen en hebben de gewoonte aangehouden om horizontale ventilatoren te blijven installeren. Alleen, door de hoogte en afstand van de luchtstroom tot de gewaslaag, dus de verdampende en groeiende delen, heeft een horizontale ventilator amper of geen effect op het klimaat tussen het gewas.”

Temperatuurverschillen in de kas

Er is grofweg 50 procent kans dat horizontale ventilatie niet gunstig bijdraagt aan de natuurlijke luchtstroom in een kas, maar de ongelijkheid juist versterkt. “Ze kunnen wel nuttig zijn als je bijvoorbeeld met een fogapparaat of LVM-techniek de werkzame stof in een serre zo snel mogelijk moet verdelen. Of als de afgifte van warmte vanuit de verwarming niet super homogeen is. Alleen: door de hoogte van moderne kassen en de afstand tot de gewaslaag is de interactie met het microklimaat tussen het gewas eigenlijk minimaal, en daarom doen we dat vandaag vooral met buistemperatuur.” Temperatuurverschillen in moderne, goed geïsoleerde kassen worden eerder veroorzaakt door het onkundig werken met schermen, vervolgt Vermonden. “Door daar kieren in te trekken of door het gebruik van luchtingsgroepen die niet precies op elkaar afgestemd zijn.”

Verticaal ventileren

SON-T produceert zowel licht als warmte, maar is inmiddels in veel gevallen vervangen door full-LED. “Doordat we met LED weinig stralingswarmte meer de kas in brengen, moeten we de warmte via een andere bron aanvoeren of meer schermuren maken om het geheel beter te isoleren. Opnieuw komen we bij het punt: activiteit van het gewas, dus vochtafvoer. Omdat de buizen meestal onderin het gewas hangen ontstaat een onbalans tussen het vochtgehalte boven en tussen het gewas. Dat kunnen we beter beheren door verticaal te ventileren. Op die manier kunnen we ook met een hogere luchtvochtigheid telen, zonder in de gevarenzone terecht te komen voor ziektedruk en productie.”

ClimaFlow

De VentilationJet van het ClimaFlow systeem zuigt verse lucht aan van boven het gesloten scherm en de ClimaFlow Fan zorgt dat deze lucht direct wordt vermengd en zorgt voor een lichte bries door het gewas. “In belichte teelten zien we dat er nog te gemakkelijk wordt gewerkt met kieren. Door het vocht onder het doek is er vaker behoefte te gaan kieren en luchten of om actief te ontvochtigen. Beiden kosten veel energie om het vocht uit de kas te krijgen. Dat zijn juist bedrijven waar wij met minder buiswarmte en meer luchtstroming de energierekening echt naar beneden kunnen brengen.”

Homegenere planttemperatuur

Niet-belichte teelten kunnen mogelijk nog meer baat hebben bij verticaal ventileren, vervolgt de kasklimaat expert. “Het volume van een jonge tomaat, paprika of komkommer is in de winter immers niet zo groot, de nachtperiode is ook langer. Daar slagen we er goed in om het plaat je rond te rekenen. Het brengt ook een stukje optimalisatie van de CO2-input, omdat er minder CO2 naar buiten ontsnapt, en tot bij de huid mondjes kan komen. Met warmtebeeldcamera’s zien we dat verticaal ventileren in combinatie met schermen resulteert in een veel homogenere planttemperatuur tussen kop en bodem.”

Energiebesparing tot 20%

Hij vervolgt: “Bij een belichte teelt gaat na zonsopgang het verduisteringsdoek open, waardoor de planttemperatuur terugvalt als je dat niet compenseert met een warmtebron. Als we in de ochtend omschakelen van het verduisteringsdoek naar een transparant energiescherm kunnen we die warmte vasthouden, maar de natuurkunde bepaalt dat die warmere lucht opstijgt richting schermdoek. Met de verticale ventilator van ons ClimaFlow systeem duw je die warmte effectief terug in het gewas en beperk je de verticale temperatuurverschillen. Omdat de stroombehoefte van een ventilator een stuk lager ligt dan de energieconsumptie van een groeibuis kan dat tot wel 20 procent extra energie besparen. Waar een buis van 45 gram 47 W/m2 gebruikt om verticale luchtbeweging te generen, verbruikt onze fan minder dan 1 W/m2 voor verticale luchtbeweging. Tel uit je winst.

Stil en zuinig

Voordeel van ClimaFlow ten opzichte van andere ventilatiesystemen is dat de stroomconsumptie niet alleen erg laag ligt en de snelheid stuurbaar is, afhankelijk van het vochtgehalte in de kas. “We zijn ook heel stil, dankzij een superblad met een tandenstructuur, wat enerzijds resulteert in minder energieverbruik en anderzijds een efficiëntere luchtstroom. Onze ventilator maakt uiteraard ook geluid maar niet zodanig dat het als vervelend ervaren wordt. Stil en energie-efficiënt door de materiaalkeuze (behandeld aluminium en RVS en de modernste EC motoren), dus tuinbouwproof. En we hebben sinds vorig jaar een CE-keuring.”

Meer informatie: joris.vermonden@ludvigsvensson.com